Kısa cevap: Kediyi tırmalamaktan vazgeçirmeye çalışmak yerine, tırmalamasını istediğiniz yeri ona daha cazip hale getirmek gerekiyor. Benim evimde işe yarayan formül şu oldu: doğru malzemeden yapılmış, yeterince uzun ve sağlam bir tırmalama alanını, kedinin zaten tırmaladığı noktanın hemen yanına koymak; koltuğun o köşesini geçici olarak sevimsizleştirmek; ve kedi tırmalama tahtasını kullandığı her seferde onu övmek. İki ila üç hafta içinde koltuk kolçağı rahat bırakıldı. Ceza, sprey sıkma ya da bağırma ise hiçbir zaman işe yaramadı — sadece kedinin benden uzaklaşmasına yol açtı.
İlk kedimi aldığımda kanepenin arkasındaki tırıklar beni çıldırtıyordu. "Neden bana inat yapıyor?" diye düşünüyordum. Sonra öğrendim ki kedi tırmalaması üç işi birden görüyor: tırnaktaki eski dış katmanı soymak, omuz ve sırt kaslarını esnetmek, bir de patilerdeki bezlerden salgılanan kokuyla "burası benim" demek. Yani kedi eşyanıza değil, alana mesaj bırakıyor. Bu yüzden tırmalama davranışını yok etmek mümkün değil; sadece yönlendirebilirsiniz. Evcil hayvan davranışlarını anlamaya çalıştığınızda bu tür "sorunların" çoğunun aslında karşılanmamış bir ihtiyaç olduğunu görüyorsunuz.
Yaptığım en büyük hata, pahalı bir tırmalama direğini koridorun ucuna, kimsenin uğramadığı bir köşeye koymaktı. Aylarca dokunulmadı. Sonra direği kedinin sürekli tırmaladığı koltuğun tam yanına taşıdım — ertesi gün kullanmaya başladı.
Her kedi aynı şeyi sevmiyor. Benim yaşlı tekirim yere serilmiş oluklu mukavvayı tercih ediyor, genç olan ise ancak kendini tam boy uzatabildiği dikey sisal direkte tatmin oluyor. Hangisini sevdiğini anlamanın en pratik yolu, kedinin evde neyi tırmaladığına bakmak: halıyı tırmalıyorsa yatay, kanepe sırtını tırmalıyorsa dikey seçenek deneyin.
| Yüzey | İyi yanı | Dikkat |
|---|---|---|
| Sisal halat | Dayanıklı, çoğu kedinin favorisi | Zamanla gevşer, sıkı sarılmış olanı seçin |
| Oluklu mukavva | Ucuz, yatay kullanım için ideal | Etrafa parçacık döker, sık değişir |
| İşlenmemiş ahşap kütük | Doğal, ağır ve devrilmez | Verniksiz, cilasız olmalı |
| Halı kaplı direk | Yumuşak | Kediye "halı tırmalanır" mesajı verebilir |
Dikey direkte tek kritik ölçü var: kedi arka ayakları yerdeyken ön patilerini tam uzattığında direğin tepesini geçmemeli. Kısa direkler gerinme ihtiyacını karşılamadığı için terk edilir. Bir de sallanmamalı. Üzerine ağırlığını verdiğinde oynayan bir direk kediyi bir kez korkutur, bir daha yaklaşmaz.
Alternatifi kurduktan sonra eski noktayı bir süre kapattım. Koltuk kolçağına çift taraflı bant, bir başka köşeye ters çevrilmiş plastik kilim altlığı koydum. Kediler yapışkan ve pürüzlü zeminden hoşlanmıyor. Üç hafta sonra bantları kaldırdığımda alışkanlık çoktan yeni direğe geçmişti. Ayrıca hasarlı bölgeyi enzimli bir temizleyiciyle sildim; eski koku izi kalırsa kedi oraya dönme eğiliminde oluyor. İç mekânı evcil hayvan için hazırlarken bu tür küçük düzenlemeleri baştan yapmak, sonradan onarmaktan çok daha kolay.
Düzenli tırnak kesimi tırmalama isteğini bitirmez ama verdiği zararı ciddi biçimde azaltır. İki üç haftada bir, sadece şeffaf uçtan, pembe damar bölgesine dokunmadan kesiyorum. Kedi izin vermiyorsa tek seferde tüm tırnakları halletmeye çalışmayın; günde bir pati bile yeterli. Bu alışkanlığı yavruyken kurmak, diş bakımı gibi diğer rutinleri de kolaylaştırıyor. Tırmalamada ani bir artış, tırnak batması ya da ağrı belirtisi de olabilir; davranış birdenbire değiştiyse sağlık kontrolü yaptırmakta fayda var.